Ramon Labayen (1928-2013): en agradecimiento a uno de los impulsores de la Orquesta de Euskadi

El pasado 14 de diciembre falleció en San Sebastián Ramon Labayen Sansinenea. Uno de los impulsores de la Orquesta Sinfónica de Euskadi, su apoyo a este proyecto fue decisivo en el momento de su fundación. Su testimonio, recogido en el libro Primo Tempo, editado en 2007 con motivo del 25 aniversario de la Orquesta, sirva ahora como homenaje:

HASIERAK
Hogeita zazpi urte, gure Orkestra Sinfonikoaren sortzeko erabakia hartu zenetik, Legebiltzarrean, Eusko Jaurlaritzaren lehenengo egitasmoari baietza eman zitzaion ondoren. García Egotxeaga sailburua zenak aipatu zuen behin, herri guztiak, independente bihurtzen direnean, berehalaxe bi gauza sortzen dituztela. Bat Orkestra Sinfonikoa eta bestea, Aerolinea. Oraingoz ez dirudi gure independentzia biharko denik eta ez daukagu Aerolinearik, bai ordea, gure gurea den Orkestra Sinfonikoa, mende laurden batean lan sakona egin ondoren, benetan trebea, distiragarria eta fruitu emailea. Kulturaren alorrean, Orkestra Sinfoniko bat lehen mailako tresna da, noski. Baina baita ere, sinbolismo handi bat duen erakundea, gure mugetatik kanpo, Euskalerria bizi bizirik dagoenaren lekukoa. Non gure Orkestra, han Euskalerria. Bata, bestearekin doa. Bi arrazoi nagusi, Orkestra Sinfoniko Nazional baten sortzearen justifikatzeko ospatzen ari garen bere hogeita bost urte horietan, mundu osoko musika eskaini dio gure Herriari eta gure Herriaren musika, munduari.

Behin Legebiltzarraren baimena patrikan, segidan hasi zen Kultura Saileko Musika Zuzendaritza, aurrera pausoekin. Garai arteko Musika Zuzendaritza, Imanol Olaizolak osatzen zuen bere idazkariarekin, idazkaririk baldin bazuen, eta hortaz ez nago ziur. Olaizola, batetik kimikoa, atomoen arteko bakea lortzen trebea, bestetik, txikitatik nolabait musikarekin ezkondua, esku onekoa musikarien mundu korapilotsu horretan, armoniaren antzeko zerbait oinarritzen. Lehenengo pausoa Orkestrako zuzendariaren aukeratzea izanik. Handik eta hemendik, zenbait izen eskaini zitzaizkigun. Olaizolak Enrique Jordá proposatu zidan, neronek, Saran gerra garaian ezagutu nuena. Jordá, donostiarra, koxketakoa, Eresoinka Abesbatzan bere lehen armak egina, gero Johannesburgoko Orkestraren zuzendaria izana, eta azken San Franciscokoarena. Bere Dvorak eta Smetanaren grabazioak non nahi estimatuak izanik. Profesionalki eta pertsonalki, lehen mailako gizona, gure proposamena instantean, zalantzarik eta exijentziarik gabe onartu zuena. Ezetza jaso zutenen artean, haserrea eta polemika eta zenbait lagun betirako galduak.

Hurrengo pausoa, noski, musikarien bilatzea. Horretan, Olaizola eta Jordak oztopo nagusiak aurkitu zituzten, gehiengoak hari-instrumentuekin. Eskasia izugarria zegoeo. Ba ziren zenbait, bertakoak, Espainiako Orkestra Sinfonikoan eta han gelditu ziren konfiantza gutxi azalduz gurearen iraunkortasunean. Ikusiz Tejerorenak, ez zen harritzekoa. Euskalerrian hasi eta Europako bazter guztiak miatuz, osatu ziren osatu behar zirenak. Eskerrak, besteak beste, eta hau aipatu nahi nuke hemen, Garaikoetxea Lehendakariaren esku zabalak emandako laguntzan...Eta hurrengo, musikari talde hori, Orkestra bihurtzeko lanak, argi erakutsi zuela Jordak bere trebetasuna. Xamurtasun handi batekin oroitzen dut Orkestraren lehenengo kontzertua, Irungo elizan, bide luze baten hasiera.

Gaur egun dugun Autonomia, hiru Probintzien arteko Konfederazio mota bat izanik, zorrotz eztabaidatzen dira Jaurlaritzaren erabakiak edo erabaki faltak, kritikak Bilbotik etorri ziren, zergatik Orkestra berri bat sortu ordean, pittin bat ankaz gora zebilen Bilbokoa ez zen berpizten. Erantzuna, beharrezkoa zen berpizte hori ez zelako oztopoa beste zerbait sortzeko, Nazioaren nehurrian, beste helburu eta anbizioekin. Eta zergatik Orkestra berria Donostian kokatzen zen eta ez beste nonbait. Musika Kontserbatorio Gorena Donostian zegoelako, garai hartan behintzat abesbatza nagusiak giputzak zirelako, gure musika herrikoiak beti izan duelako lotura berezi bat euskararekin eta. Euskalerriako zazpi Hiri nagusien artean, Donostia zelako gure hizkuntzaren benetako kabia....Kontu zaharrak, denborak lehortu dituen ozpinak.

Ordutik, 25 urte joan zaizkigu. Garai hartan, Kultura sailburua nintzen eta saiatu, benetan saiatu nintzen Orkestraren egiazko egileen zerbitzari nagusia izaten. Hau diot bakoitzari berea delako zuzenbidea. Euskadiko Orkestra Sinfonikoa izan zinetenak eta gaur egun zaratenak, denok, denon txaloa sobera. merezia duzue. Asko espero zen, eta espero zen baina askoz gehiago eman duzue.